Pogoda w różny sposób oddziałuje na poszczególne segmenty sektora energii. W elektroenergetyce jest bezpośrednim czynnikiem kształtującym ceny na rynku dnia następnego oraz istotnym elementem wpływającym na krótkoterminowe kontrakty terminowe. W przypadku gazu ziemnego pogoda wpływa przede wszystkim na popyt – poprzez zapotrzebowanie na ogrzewanie w okresie zimowym oraz generację energii elektrycznej w elektrowniach gazowych. Na rynku LNG oddziaływanie pogody ma charakter globalny, wpływając zarówno na popyt, jak i podaż oraz transport.
Dla sprzedawców energii elektrycznej pogoda jest elementem codziennej rzeczywistości rynkowej: bezpośrednio wpływa zarówno na zużycie, jak i na wytwarzanie. Temperatura decyduje o zapotrzebowaniu na energię do ogrzewania lub chłodzenia, a warunki pogodowe kształtują efektywność elektrowni wiatrowych, słonecznych, wodnych, a nawet niektórych jednostek cieplnych. To sprawia, że pogoda jest jednym z kluczowych czynników w prognozowaniu sytuacji na rynkach energii w krótkim terminie.
Pogoda jest czynnikiem istotnym, ale nie jedynym. Znaczenie ma również dostępność mocy wytwórczych, ponieważ awarie lub remonty elektrowni jądrowych, cieplnych lub wodnych mogą wpływać na to, która technologia jest potrzebna do pokrycia zapotrzebowania i która wyznacza cenę.
Ciepły, wietrzny i słoneczny dzień może znacząco ograniczyć zapotrzebowanie na generację cieplną (zwłaszcza gazową) i spowodować znaczny spadek cen. Z kolei zimny, pochmurny i bezwietrzny dzień może wywołać efekt odwrotny. Pogoda nie jest zatem jedynie tłem dla rynku energii, ponieważ bezpośrednio kształtuje ceny rynkowe.
Wpływ pogody wykracza poza rynek dnia następnego. Oczekiwania dotyczące kolejnych dni i tygodni wpływają na krótkoterminowe produkty, takie jak kontrakty tygodniowe oraz podobne instrumenty. Ponieważ ich wycena w dużej mierze opiera się na oczekiwaniach odnośnie do przyszłych średnich cen na rynku SPOT, prognozy pogody stają się tu kluczowym elementem. Sprzedawcy analizują nie tylko bieżące warunki wiatru, temperatury i produkcji energii słonecznej, lecz także to, jak prognoza zmienia się w horyzoncie obejmującym dany produkt.
Wysokie temperatury latem mogą zwiększać popyt na gaz
W przypadku gazu ziemnego zależność wygląda inaczej. Zimą spadek temperatury może szybko zwiększyć lokalny popyt na ogrzewanie, czyniąc pogodę bezpośrednim czynnikiem popytowym. Zapotrzebowanie na gaz rośnie również poprzez sektor elektroenergetyczny, gdy wyższy popyt na energię elektryczną i niższa produkcja z OZE wymagają większego wykorzystania elektrowni gazowych.
Latem, po zakończeniu sezonu grzewczego, głównym pogodowym czynnikiem wpływającym na popyt na gaz w Europie staje się segment power-to-gas. Jeśli jednak temperatury są wysokie, rośnie zapotrzebowanie na chłodzenie, a przy niewystarczającej generacji wiatrowej i słonecznej elektrownie gazowe muszą pracować intensywniej, co również zwiększa popyt na gaz.
W przypadku LNG wpływ pogody ma charakter globalny. Silniejsze zapotrzebowanie na chłodzenie lub ogrzewanie w Azji może zmieniać popyt na LNG i wpływać na globalną równowagę rynku. Przekłada się to na europejskie ceny gazu, a w konsekwencji – na ceny energii elektrycznej. Z kolei huragany i sztormy mogą zakłócać proces skraplania, załadunku, trasy żeglugowe lub funkcjonowanie terminali regazyfikacyjnych.
Pogoda kształtuje rynki energii każdego dnia. Sprzedawcy energii, którzy znają rządzące pogodą mechanizmy, rozumieją nie tylko jej fizyczne aspekty, ale też ich cenotwórczy charakter.
INFORMACJA DODATKOWA
Jak działa europejski rynek energii elektrycznej dnia następnego?
Na europejskim rynku energii elektrycznej dnia następnego kupujący i sprzedający składają zlecenia dla każdej godziny dostawy kolejnego dnia. Następnie zlecenia te są dopasowywane w ramach jednej aukcji obejmującej europejskie strefy cenowe, przy zastosowaniu wspólnego mechanizmu rozliczania rynku, który uwzględnia dostępną transgraniczną zdolność przesyłową.
Oznacza to, że rynek nie jest rozliczany oddzielnie w każdym kraju – energia może przepływać z obszarów o niższych cenach do obszarów o cenach wyższych, o ile pozwala na to infrastruktura sieciowa. Ostateczna cena godzinowa w każdej strefie cenowej odzwierciedla bilans podaży i popytu po uwzględnieniu optymalizacji transgranicznej.
W uproszczeniu, cena rozliczeniowa jest wyznaczana przez najdroższą jednostkę wytwórczą, która jest potrzebna do pokrycia zapotrzebowania w danej godzinie. Dlatego tak duże znaczenie ma źródło marginalne – produkcja z OZE, poziom popytu, dostępność mocy wytwórczych, ceny paliw oraz ceny uprawnień do emisji EUA (European Union Allowances) wpływają na to, która technologia konwencjonalna jest wykorzystywana i w jakiej cenie.
Jeżeli generacja odnawialna jest wysoka, a popyt umiarkowany, źródłem marginalnym może być tańsza technologia, co prowadzi do istotnego spadku cen. Gdy produkcja wiatrowa i słoneczna jest niska lub wysoki popyt, konieczne może być uruchomienie droższych jednostek węglowych lub gazowych, co podnosi ceny. W sytuacji ograniczonej przepustowości połączeń międzysystemowych rynki sąsiednie nie mogą się w pełni bilansować, a ceny pomiędzy strefami mogą się różnić.
